Chiều hôm ấy, trong không gian tĩnh lặng của Nhà thờ Cửa Bắc, tôi đã nhìn thấy một Đinh Hoài Xuân khác.

Không phải cô gái mà tôi vẫn gặp ngoài đời với nụ cười tươi, giọng nói nhẹ nhàng và cách ứng xử chân thành, đôn hậu. Cũng không phải một nghệ sĩ cello đơn thuần đang thực hiện một chương trình biểu diễn. Trên sân khấu hôm ấy, tôi nhìn thấy chân dung của một nghệ sĩ đã đi đến độ chín của nghề nghiệp và của nhân cách.

Cello Fundamento số 11 là một chương trình đặc biệt. Đặc biệt không chỉ vì lần đầu tiên tại Việt Nam, toàn bộ sáu Suite Bach được trình diễn trọn vẹn trong một buổi hòa nhạc kéo dài hơn ba tiếng đồng hồ trước gần 700 khán giả tại Nhà thờ Cửa Bắc. Ba Suite đầu được thể hiện bởi Đinh Hoài Xuân, ba Suite sau do nghệ sĩ cello người Đức Benedict Kloeckner trình diễn. Nhưng điều làm nên ý nghĩa của chương trình không nằm ở một kỷ lục nghệ thuật hay một thử thách biểu diễn đơn thuần. Điều làm nên sự đặc biệt ấy nằm ở hành trình phía sau.

Những người không ở trong nghề có thể khó hình dung được điều này. Với giới cello, sáu Suite Bach không chỉ là những tác phẩm kinh điển. Chúng gần như là một thứ “Kinh Thánh” của cây đàn cello. Hầu như nghệ sĩ cello nào cũng học Bach, nhưng không phải ai cũng đủ bản lĩnh để dành cả một chương trình cho Bach. Đó không đơn thuần là thử thách kỹ thuật. Đó còn là thử thách của sức bền thể chất, sức bền tinh thần và chiều sâu nghệ thuật.

Suốt hơn ba giờ đồng hồ, Nhà thờ Cửa Bắc gần như chìm trong một sự tập trung hiếm có. Không gian tĩnh lặng đến mức người ta có thể nghe thấy từng hơi thở của âm nhạc. Những tia nắng cuối ngày xuyên qua ô cửa kính màu, hòa cùng tiếng cello trầm mặc tạo nên một trải nghiệm mà không phải buổi hòa nhạc nào cũng có thể mang lại. Điều đáng nói là gần 700 khán giả đã ngồi lại gần như trọn vẹn suốt thời lượng của chương trình – một hình ảnh hiếm gặp ngay cả với nhiều buổi hòa nhạc cổ điển. Đó không còn đơn thuần là một buổi biểu diễn. Đó là một cuộc đối thoại giữa nghệ thuật và tâm hồn.

Nhưng nếu chỉ dừng lại ở vai trò một nghệ sĩ biểu diễn, có lẽ Đinh Hoài Xuân đã không khiến tôi suy nghĩ nhiều đến vậy. Điều khiến tôi thực sự trân trọng là ở cô còn có một khát vọng lớn hơn.

Là tiến sĩ cello đầu tiên của Việt Nam được đào tạo ở nước ngoài, tại Romania, cô hoàn toàn có thể lựa chọn một con đường ổn định với biểu diễn và giảng dạy. Nhưng Xuân đã chọn một con đường khó hơn nhiều. Cô không chỉ muốn chơi cello. Cô muốn tạo ra khán giả cho cello. Không chỉ muốn biểu diễn âm nhạc cổ điển. Cô muốn góp phần xây dựng đời sống âm nhạc cổ điển ở Việt Nam.

Từ khát vọng ấy, Cello Fundamento ra đời.

Nhìn từ bên ngoài, đó là một chuỗi hòa nhạc. Nhưng thực chất, đó là một dự án văn hóa dài hơi. Mười một chương trình đã được tổ chức. Mười một lần bắt đầu lại từ đầu. Mười một lần đi tìm nguồn lực tài chính, mời nghệ sĩ, lựa chọn tác phẩm, tổ chức biểu diễn và thuyết phục công chúng.

Điều khiến tôi đặc biệt trân trọng Đinh Hoài Xuân không chỉ là tài năng nghệ thuật hay năng lực tổ chức của cô, mà còn là sự kiên nhẫn hiếm thấy của một người làm văn hóa. Mười số đầu tiên của Cello Fundamento không đi theo con đường hàn lâm khép kín. Ngược lại, chúng được thiết kế như những cánh cửa mở, với những chương trình gần gũi hơn, dễ tiếp cận hơn, những nghệ sĩ quốc tế nổi tiếng, những dàn nhạc chất lượng cao và những trải nghiệm nghệ thuật giúp công chúng Việt Nam từng bước làm quen với cello cũng như âm nhạc cổ điển.

Đó là một lựa chọn có chủ đích. Bởi không ai có thể yêu điều mình chưa hiểu. Không ai có thể bước ngay từ đời sống thường nhật vào thế giới sâu thẳm của Bach. Muốn có công chúng cho nghệ thuật, trước hết phải có những người kiên nhẫn mở cửa. Và Đinh Hoài Xuân đã làm công việc ấy suốt nhiều năm.

Chính vì thế, Cello Fundamento số 11 mang một ý nghĩa đặc biệt. Đó không đơn thuần là chương trình thứ mười một. Đó là một dấu mốc trưởng thành. Sau khi đã tạo dựng được một cộng đồng khán giả yêu cello, Đinh Hoài Xuân bắt đầu đưa công chúng bước thêm một nấc thang mới. Nấc thang của nghệ thuật hàn lâm đích thực.

Việc lựa chọn sáu Suite Bach không phải là một sự ngẫu hứng. Đó là một tuyên ngôn nghệ thuật. Một tuyên ngôn rằng công chúng Việt Nam hoàn toàn có khả năng tiếp nhận những giá trị đỉnh cao của âm nhạc thế giới nếu được đồng hành, được dẫn dắt và được tôn trọng. Ở đây, tôi nhìn thấy hình ảnh của một nhà giáo dục văn hóa nhiều không kém hình ảnh của một nghệ sĩ biểu diễn. Bởi mục tiêu cuối cùng của cô không phải chỉ là biểu diễn thành công một buổi hòa nhạc mà là góp phần nâng cao năng lực thưởng thức nghệ thuật của xã hội.

Ít người biết rằng phía sau mỗi mùa Cello Fundamento là hàng tháng trời chuẩn bị, là vô số thư từ, cuộc họp, kế hoạch tài chính, lịch diễn, thủ tục và những áp lực tổ chức khổng lồ. Một nghệ sĩ biểu diễn thành công có thể làm đầy khán phòng bằng tên tuổi của mình. Nhưng một nghệ sĩ có tầm ảnh hưởng thực sự là người có thể tạo ra khán giả cho nghệ thuật.

Mười một mùa Cello Fundamento là mười một năm Đinh Hoài Xuân âm thầm thực hiện công việc ấy. Từ những nghệ sĩ trẻ đến những tên tuổi hàng đầu của thế giới, từ những chương trình thính phòng quy mô nhỏ đến những dàn nhạc giao hưởng quốc tế, tất cả đã lần lượt hiện diện tại Việt Nam thông qua cây cầu mang tên Cello Fundamento.

Điều đáng nói hơn là phía sau những chương trình ấy không phải một thiết chế văn hóa lớn, không phải một ngân sách công dồi dào, mà chủ yếu là uy tín nghề nghiệp, khả năng kết nối và sự dấn thân cá nhân của người sáng lập. Tôi được biết phần lớn nguồn lực tài chính cho các chương trình đều do Đinh Hoài Xuân trực tiếp vận động. Và trong không ít trường hợp, cô sẵn sàng bỏ nguồn lực cá nhân để bảo đảm chương trình có thể diễn ra đúng như mong muốn.

Đó là điều khiến tôi thực sự nể phục. Bởi ở Việt Nam, chúng ta thường nhìn thấy ánh đèn sân khấu mà quên mất những người đang phải gánh toàn bộ chi phí để ánh đèn ấy được thắp lên. Không phải ai cũng đủ đam mê để làm điều đó. Càng không phải ai cũng đủ kiên trì để theo đuổi điều đó suốt hơn mười năm.

Trong đời sống nghệ thuật Việt Nam, người ta thường nói nhiều đến nghệ sĩ biểu diễn nhưng ít khi nhắc đến những người tạo ra môi trường để nghệ thuật tồn tại. Một buổi hòa nhạc kết thúc sau vài giờ. Nhưng công chúng được tạo dựng từ những buổi hòa nhạc ấy có thể tồn tại hàng chục năm. Theo nghĩa đó, đóng góp lớn nhất của Đinh Hoài Xuân có thể không nằm ở những tác phẩm cô đã chơi, mà nằm ở những người nghe cô đã góp phần tạo ra.

Nhìn lại hành trình của Cello Fundamento, tôi chợt nhận ra rằng thành công lớn nhất của Đinh Hoài Xuân có lẽ không nằm ở những buổi hòa nhạc đã diễn ra. Thành công lớn nhất nằm ở những khán giả đã được tạo ra. Mười số đầu tiên của Cello Fundamento là mười năm kiên trì đưa cello đến gần hơn với công chúng. Nhưng một cánh cửa được mở ra không phải để người ta đứng mãi ở ngưỡng cửa. Nó được mở ra để người ta bước tiếp.

Có lẽ vì thế mà Cello Fundamento số 11 mang một ý nghĩa đặc biệt. Việc lựa chọn Bach không chỉ là một quyết định nghệ thuật. Đó còn là dấu hiệu cho thấy người sáng lập chương trình tin rằng công chúng của mình đã sẵn sàng đi xa hơn, sâu hơn và cao hơn trong hành trình thưởng thức âm nhạc.

Tôi nhìn thấy ở đó một tư duy đáng quý. Không chạy theo thị hiếu. Không chiều chuộng đám đông. Nhưng cũng không tách mình khỏi công chúng. Người nghệ sĩ đi cùng công chúng của mình từng bước một, rồi khi thời điểm đến, lại nhẹ nhàng dẫn họ bước lên một nấc thang mới. Đó chính là công việc của một người làm văn hóa.

Và có lẽ đó cũng là lý do khiến tôi đặc biệt quan tâm khi biết rằng vào tháng 11 tới, trên sân khấu Nhà hát Hồ Gươm, Đinh Hoài Xuân sẽ tiếp tục biểu diễn cùng một trong những huyền thoại lớn nhất của nghệ thuật cello thế giới còn đang hoạt động, một Huyền thoại sống cello thế giới - Mischa Maisky mà cô may mắn được ông Duo cùng. 

Mischa Maisky sinh tại Latvia và là nghệ sĩ cello người Israel gốc Liên Xô nổi tiếng toàn cầu. Ông là nghệ sĩ cello duy nhất trên thế giới từng theo học cả hai bậc thầy vĩ đại Mstislav Rostropovich và Gregor Piatigorsky. Ông được mệnh danh là phù thủy của cây đàn Cello.

Đó không chỉ là một chương trình hòa nhạc. Đó là kết quả của nhiều năm xây dựng uy tín nghề nghiệp, kết nối quốc tế và bền bỉ theo đuổi những chuẩn mực nghệ thuật cao nhất.

Có những người xây cầu bằng bê tông và thép. Có những người xây cầu bằng văn hóa. Đinh Hoài Xuân thuộc về nhóm thứ hai. Những cây cầu mà cô đang xây không nối hai bờ sông. Chúng nối công chúng Việt Nam với những giá trị tinh hoa của âm nhạc thế giới. Chúng nối những người lần đầu bước vào khán phòng với vẻ đẹp của nghệ thuật hàn lâm. Chúng nối những giấc mơ cá nhân với những giá trị có ý nghĩa cho cộng đồng.

Chiều hôm ấy ở Nhà thờ Cửa Bắc, sáu Suite Bach đã vang lên. Âm nhạc rồi sẽ khép lại. Những tràng pháo tay rồi sẽ lắng xuống. Hoàng hôn cũng sẽ đi qua những ô cửa kính màu của thánh đường. Nhưng điều còn ở lại trong tôi không chỉ là những giai điệu của Bach.

Mà là hình ảnh một người phụ nữ dũng cảm đang âm thầm làm công việc của một thiết chế văn hóa bằng chính tài năng, uy tín và nguồn lực của mình.

Trong một thời đại mà người ta thường nói nhiều về thành công cá nhân, sự nổi tiếng hay lợi nhuận, những con người như Đinh Hoài Xuân nhắc chúng ta nhớ rằng vẫn có những giá trị được xây dựng bằng đam mê, lòng tin và sự dấn thân.

Và có lẽ đó mới là điều đẹp nhất ở cô.

Không phải danh hiệu tiến sĩ. Không phải những tràng pháo tay. Không phải những bó hoa sau buổi diễn.

Mà là ngọn lửa đam mê vẫn cháy nguyên vẹn sau nhiều năm tháng, đủ mạnh để đưa cô đi xa hơn chính mình và đủ ấm để truyền cảm hứng cho những người khác.

Thân tặng Đinh Hoài Xuân

nguồn fb: Quynh Anh Nguyen (https://web.facebook.com/share/p/14epUfEmHh7/)